टक्क्यांच्या शर्यतीत हरवलेल्या निखळ बालपणाची शोधयात्रा: अमळनेरमधून 'सुवर्णकाळाची' नॉस्टॅल्जिक भावना!

लोकमन न्यूजसाठी विशेष लेख: अनिल चौधरी (निंब), अमळनेर.

आजच्या **डिजिटल युगात** आणि टोकाच्या **स्पर्धेच्या जगात** बालपण कुठेतरी हरवून गेले आहे. पाठीवर **दप्तराचे ओझे**, टक्केवारीच्या शर्यतीत धावणारे मन आणि पालकांची सततची चिंता, अशा वातावरणात आजची पिढी लहानाची मोठी होत आहे. मात्र, या सगळ्या धावपळीत जुन्या जाणत्यांना आपला तो **'सुवर्णकाळ'** आठवल्याशिवाय राहत नाही. **बालवाडी** नसलेला, सायकलच्या दांड्यावर फिरलेला आणि पुस्तकात **मोरपीस** ठेवून हुशार होण्यावर दृढ विश्वास असलेला तो **'जमाना'** खऱ्या अर्थाने वास्तवात जगला आणि वाढला, अशीच एक **नॉस्टॅल्जिक भावना** सध्या अमळनेर आणि परिसरातून व्यक्त होत आहे.

निखळ बालपण: जेव्हा 'बालवाडी' आणि 'टक्केवारी' नव्हते!

त्या काळात 'बालवाडी' (नर्सरी/केजी) हा प्रकारच अस्तित्वात नव्हता. वयाची सहा वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर थेट शाळेत जावे लागत असे. आजच्यासारखी स्कूल बस किंवा पालकांनी सोडायला जाण्याची पद्धत नव्हती. मुले एकटी शाळेत गेली तरी त्यांना काही बरे-वाईट होईल, अशी भीती पालकांच्या मनाला कधीच शिवली नाही. शिक्षणाचा फारसा बाऊ नव्हता. केवळ 'पास की नापास' एवढेच समजायचा तो काळ होता. **'टक्केवारी'** आणि त्यावेळच्या विद्यार्थ्यांचा काहीही संबंध नव्हता. 'शिकवणी' (ट्युशन) लावली आहे, हे सांगायलाही तेव्हा लाज वाटायची, कारण शिकवणी लावणारे विद्यार्थी **'ढ'** समजले जायचे.

दप्तर नव्हे, 'ज्ञान पेटी'चा वार्षिक उत्सव!

कापडाच्या पिशवीत आणि नंतर चैन म्हणून पत्र्याच्या पेटीत पुस्तकं आणि वह्या रचणे, हे त्या काळातील विद्यार्थ्यांचे एक वेगळेच कौशल्य होते. दरवर्षी नव्या इयत्तेत गेल्यावर पुस्तके आणि वह्यांना कव्हर्स घालणे, हा विद्यार्थ्यांच्या जीवनातील एक मोठा **वार्षिक उत्सव** असायचा. वर्ष संपल्यानंतर जुनी पुस्तके विकणे किंवा दुसऱ्याची जुनी पुस्तके वापरणे यात कोणताही कमीपणा वाटत नसे. पुस्तकात झाडाची पाने आणि **मोरपीस** ठेवल्याने आपण हुशार होऊ शकतो, हा भाबडा पण दृढ विश्वास त्या पिढीच्या मनात असायचा.

'ईगो'विना जगलेली पिढी: शाळेतील मारही होता प्रेमाचा भाग!

सायकलच्या पुढच्या दांड्यावर एकाला आणि मागच्या कॅरिअरवर दुसऱ्या मित्राला बसवून रस्तोरस्ती मारलेल्या फेऱ्या आजही अनेकांच्या आठवणीत ताज्या आहेत. शाळेत शिक्षकांचा मार खाणे, पायांचे अंगठे धरून उभे राहणे आणि कान लाल होईपर्यंत पिरगळला जाणे ही एक सामान्य प्रक्रिया होती. मारताना शिक्षकांचा आणि मार खाताना विद्यार्थ्यांचा 'ईगो' कधीच आडवा आला नाही; किंबहुना **'ईगो'** म्हणजे काय, हेच त्या पिढीला माहीत नव्हते.

मर्यादित गरजा, अमर्याद आनंद: 'पॉकेट मनी'विना मौजमजा!

आजच्यासारखा **'पॉकेट मनी'** तेव्हा कधीच मागितला गेला नाही. गरजा अत्यंत मर्यादित होत्या आणि त्या घरातले कोणीतरी सहज पूर्ण करायचे. सहा महिन्यातून एखादवेळी खायला मिळणारे कुरमुरे-फरसाण किंवा दिवाळीत लवंगी फटाक्यांची लड सुटी करून एकेक फटका उडवण्यात मिळणारा आनंद आजच्या पिढीला कदाचित समजणारही नाही. 'आय लव्ह यू' म्हणण्याची फॅशन तेव्हा नव्हती, त्यामुळे आई-वडिलांवर किती प्रेम आहे हे कधी शब्दांत व्यक्त करता आले नाही, पण ते प्रेम कृतीतून नेहमीच दिसायचे. मधल्या सुट्टीत डब्यात भाकरी आणि कालवणाशिवाय दुसरे काही असू शकते, हेही अनेकांना माहीत नव्हते.

डिजिटल नव्हे, वास्तवात जगलेली खरी पिढी!

चपला-बुटांशिवाय, कोणत्याही चेंडू आणि लाकडी फळीने ग्राउंडवर क्रिकेट खेळण्याचे सुख काही औरच होते. आज ही पिढी जीवनाच्या संघर्षात जगाचा एक हिस्सा बनली आहे. काहींनी अपेक्षित यश मिळवले, तर काहींचा संघर्ष आजही सुरूच आहे. शाळेत डबल-ट्रिपल सीट फिरलेले ते मित्र आज कुठे हरवलेत, असा प्रश्न या पिढीला अनेकदा पडतो. पण नशिबाला दोष न देता, ही पिढी आजही आनंदाने स्वप्ने पाहत आहे.

"आम्ही चांगले असू किंवा वाईट, पण आमचाही एक जमाना होता," हीच भावना आजच्या कृत्रिम जगात त्यांना जगण्याचे बळ देत आहे. खऱ्या अर्थाने **वास्तवात जगलेल्या** या पिढीची वर्तमानाशी कोणतीही तुलना होऊ शकत नाही, हे मात्र नक्की!