खानदेशात 'आखाजी'चा उत्साह: माहेरवाशिणींचा आनंद आणि संस्कृतीचा 'अक्षय' वारसा!
अक्षय तृतीया हा केवळ एक सण नसून, खानदेशाच्या मातीत तो माहेरवाशिणींचा आनंद, संस्कारांची शिदोरी आणि निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा 'अक्षय' सोहळा ठरतोय. अमळनेरमध्ये या उत्सवाने भक्ती आणि संस्कृतीचा अनोखा संगम घडवला आहे.
(लोकमन न्यूज, निंब/अमळनेर): भारतीय संस्कृतीमध्ये अक्षय तृतीया या सणाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. हा दिवस 'अक्षय' म्हणजे कधीही न संपणाऱ्या समृद्धीचा आणि शुभ कार्याचा प्रतीक मानला जातो. मात्र, खानदेशाच्या मातीत हा सण केवळ एक तिथी नसून ते एक भावनिक ऋतूचक्र आहे. ऋतूचक्र बहरलेला आणि अध्यात्माने जीवन समृद्ध केलेला, खानदेशी लोकमाणसाला नवी उब देणारा भारतीय संस्कृतीचा खऱ्या अर्थाने हा एक 'अक्षय' दिन ठरत आहे.
माहेरवाशिणींचा आनंद आणि झोक्यांची परंपरा
खानदेशात अक्षय तृतीयेला 'आखाजी' या नावाने ओळखले जाते. या सणाचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे माहेरी आलेल्या लेकी. कडक उन्हाळ्यातही माहेरच्या ओढीने आलेल्या लेकींच्या हास्याने खानदेशातील अंगणे बहरली आहेत. गावागावांत झाडांना बांधलेले झोके आणि त्यावर बसून गायली जाणारी गाणी आजही जुन्या परंपरांची साक्ष देत आहेत. हा सण म्हणजे स्त्रीशक्तीचा गौरव आणि माहेरच्या प्रेमाचा ओलावा जपणारा एक अद्भुत सोहळा आहे.
संस्कारांची शिदोरी आणि नव्या जबाबदाऱ्या
अक्षय तृतीयेचा हा काळ केवळ आनंदाचाच नाही, तर संस्कारांच्या देवाणघेवाणीचाही आहे. माहेरी सुखद क्षण घालवल्यानंतर, पुन्हा नव्या जबाबदाऱ्या पेलण्यासाठी लेकी सासरी निघतात. ही परंपरा पुढील पिढीला प्रेम, कर्तव्य आणि संस्कारांचा एक सुंदर वारसा देते. नात्यांची गुंफण कशी करावी आणि कष्टाची किमया काय असते, हे या सणातून अधोरेखित होते.
अध्यात्म आणि निसर्गाचा अनोखा संगम
अमळनेर परिसरात या सणाचे औचित्य साधून धार्मिक कार्यक्रमांची रेलचेल सुरू झाली आहे. "संस्कृतीची मुळे जपली तरच जीवन सदैव अक्षय राहते," हा विचार आजच्या आधुनिक युगातही तितकाच प्रभावी ठरत आहे. पितृपूजन, मातीचा कलश (घडा) दान करणे आणि कैरीचे पन्हे व गुळवणी-पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवून निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची पद्धत खानदेशात आजही मोठ्या प्रमाणावर पाळली जाते.
अमळनेर नगरीत उत्सवाचे उत्साही वातावरण
अमळनेर शहरासह ग्रामीण भागात अक्षय तृतीयेच्या निमित्ताने बाजारपेठा गजबजल्या आहेत. श्री संत सखाराम महाराज यात्रोत्सवाचा शुभारंभही याच मुहूर्तावर झाल्याने अमळनेर नगरीत भक्ती आणि संस्कृतीचा एक आगळावेगळा त्रिवेणी संगम पाहायला मिळत आहे. कष्टाची भाकर आणि नात्यांची साखर जपत खानदेशी माणूस हा 'अक्षय' वारसा अत्यंत अभिमानाने जपत असल्याचे चित्र दिसून येत आहे.
📌 अक्षय तृतीयेचे खानदेशातील महत्त्व:
- 'आखाजी' नावाने ओळखला जाणारा हा सण माहेरवाशिणींच्या आगमनाने अधिक रंगतदार बनतो.
- झाडांवरील झोके आणि पारंपरिक गाणी आजही जिवंत परंपरांची साक्ष देतात.
- या दिवसातून संस्कार, कर्तव्य आणि नात्यांच्या गुंफणीचा अनमोल वारसा पुढील पिढीला दिला जातो.
- पितृपूजन, मातीचा कलश दान आणि निसर्ग पूजनाची (पन्हे, पुरणपोळी) अनोखी सांगड घातली जाते.
- अमळनेरमध्ये श्री संत सखाराम महाराज यात्रोत्सवाचा प्रारंभ याच दिवशी होऊन उत्सवाचा दुहेरी आनंद अनुभवला जातो.
