प्रतिनिधी..लोकमन् न्यूज. निंब अमळनेर...महाराष्ट्र: मराठा साम्राज्याच्या इतिहासात शौर्य, निष्ठा आणि बलिदानाचा सर्वोच्च आदर्श घालून देणारे नाव म्हणजे सुभेदार तानाजी मालुसरे. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे बालपणीचे सवंगडी, विश्वासू सहकारी आणि स्वराज्याचे एक निष्ठावान सुभेदार म्हणून त्यांची ओळख आहे. १६७० साली त्यांनी सिंहगड (तेव्हाचा कोंढाणा) सर करण्याच्या मोहिमेत अतुलनीय पराक्रम गाजवला आणि आपल्या प्राणांची आहुती देऊन इतिहासात अजरामर झाले. त्यांच्या या बलिदानामुळेच महाराजांनी "गड आला, पण सिंह गेला" असे उद्गार काढले होते, जे त्यांच्या शौर्याची आणि स्वराज्यावरील निष्ठेची आजही ग्वाही देतात.
बालपणीचे सवंगडी, स्वराज्याचे आधारस्तंभ
तानाजी मालुसरे यांचा जन्म १६२६ साली झाला. ते छत्रपती शिवाजी महाराजांचे केवळ सवंगडी नव्हते, तर त्यांच्यावर जीवापाड प्रेम करणारे आणि स्वराज्यासाठी काहीही करण्याची तयारी असलेले एक निष्ठावान सहकारी होते. महाराजांनी स्वराज्याची स्थापना केली तेव्हा तानाजी त्यांच्या खांद्याला खांदा लावून उभे राहिले. त्यांचे शौर्य, युद्धकौशल्य आणि स्वराज्यावरील अढळ निष्ठा यामुळे ते महाराजांच्या विश्वासू सरदारांपैकी एक बनले. अनेक महत्त्वाच्या लढायांमध्ये त्यांनी पराक्रम गाजवला होता आणि प्रत्येक वेळी आपली निष्ठा सिद्ध केली होती. त्यांच्या ४४ वर्षांच्या आयुष्यात त्यांनी स्वराज्यासाठी अनेक मोहिमा फत्ते केल्या आणि नेहमीच आघाडीवर राहून नेतृत्व केले.
सिंहगड मोहिमेची रणभेरी
सन १६७० मध्ये, मराठा साम्राज्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला कोंढाणा किल्ला मोगलांच्या ताब्यात होता. हा किल्ला जिंकणे स्वराज्यासाठी धोरणात्मकदृष्ट्या आवश्यक होते, कारण तो पुणे प्रांताच्या संरक्षणासाठी मोक्याच्या स्थानी होता. महाराजांनी हा किल्ला जिंकण्याची मोहीम आखली. याच वेळी तानाजी मालुसरेंच्या मुलाचे, रायबाचे लग्न ठरले होते. लग्नकार्यामुळे तानाजी व्यस्त असतानाही, जेव्हा त्यांना कोंढाणा जिंकण्याच्या मोहिमेची बातमी कळली, तेव्हा त्यांनी मुलाच्या लग्नापेक्षा स्वराज्याला प्राधान्य दिले. त्यांचा तो अजरामर संकल्प आजही प्रेरणा देतो:
"आधी लगीन कोंढाण्याचे, मग रायबाचे!"
हा केवळ एक वाक्यप्रचार नव्हता, तर ती स्वराज्याप्रती असलेल्या असीम निष्ठेची आणि कर्तव्यपरायणतेची एक महान घोषणा होती. तानाजींनी आपल्या मुलाचे लग्न बाजूला ठेवून, कोंढाणा जिंकण्यासाठी स्वतःच्या जीवाची बाजी लावण्याचा निर्णय घेतला.
पराक्रमाची गाथा आणि प्राणांची आहुती
तानाजी मालुसरे यांनी आपल्या मावळ्यांसह कोंढाणा सर करण्याची तयारी केली. रात्रीच्या अंधारात, अत्यंत कठीण असलेल्या एका बाजूने किल्ल्यावर चढाई करणे हे मोठे आव्हान होते. तानाजींनी आपल्या यशवंती नावाच्या घोरपडीच्या मदतीने कड्यावर चढाई केली. त्यानंतर दोरखंड टाकून एक-एक मावळा वर चढला आणि किल्ल्यावर हल्ला चढवला. मोगल सरदार उदयभान राठोड यांच्या नेतृत्वाखालील सुमारे दीड हजार सैन्याशी तानाजींनी घनघोर युद्ध केले. त्यांची तलवार तळपत होती आणि शत्रूंना त्यांनी अक्षरशः दाणे चारले. या युद्धात तानाजींनी अतुलनीय शौर्य दाखवले. दुर्दैवाने, उदयभानशी लढताना ते धारातीर्थी पडले. त्यांचे बलिदान पाहून मावळ्यांचे धैर्य खचू लागले होते, परंतु तानाजींचे बंधू सूर्याजी मालुसरे यांनी त्यांना पुन्हा चेतवले आणि ‘गड सर झाल्याशिवाय मागे फिरायचे नाही’ असे बजावले. अखेर, मावळ्यांनी सिंहगड जिंकला, पण त्यांनी आपला सिंह गमावला होता.
अजरामर उद्गार: 'गड आला, पण सिंह गेला'
कोंढाणा सर झाल्याची बातमी जेव्हा छत्रपती शिवाजी महाराजांना कळली, तेव्हा त्यांना आनंद झाला, पण तानाजींच्या बलिदानाच्या बातमीने ते व्यथित झाले. त्यांच्या मुखातून जे शब्द बाहेर पडले, ते इतिहासात अजरामर झाले:
"गड आला, पण सिंह गेला!"
या उद्गारांमधून महाराजांनी तानाजींच्या शौर्याला आणि बलिदानाला दिलेली आदरांजली स्पष्ट दिसते. कोंढाण्याचे नाव बदलून 'सिंहगड' असे ठेवण्यात आले, जे तानाजी मालुसरे यांच्या असीम बलिदानाचे आणि शौर्याचे प्रतीक म्हणून आजही दिमाखाने उभे आहे. तानाजी मालुसरे यांचे बलिदान हे केवळ एका किल्ले जिंकण्याचे यश नव्हते, तर ते स्वराज्यासाठी प्राणार्पण करण्याची तयारी असलेल्या हजारो मावळ्यांना प्रेरणा देणारे एक प्रतीक बनले. त्यांची निष्ठा आणि शौर्य हे आजही महाराष्ट्राच्या इतिहासाचे देदीप्यमान पर्व आहे.
तानाजी मालुसरे यांचे जीवन आणि त्यांचे बलिदान हे मराठा इतिहासातील एक सोनेरी पान आहे. त्यांची निष्ठा, शौर्य आणि कर्तव्यपरायणता आजही प्रत्येक भारतीयासाठी प्रेरणास्थान आहे. ' लोकमन न्यूज' तानाजी मालुसरे यांच्या अतुलनीय योगदानाला आणि अमर बलिदानाला विनम्र अभिवादन करते.
